Van PDF naar Folio naar ePub. En zelfs naar HTML

PDF met Flash, of folio, of ePub?
Met Adobe InDesign kunnen we interactieve documenten maken. Deze kunnen digitaal gepubliceerd worden in een aantal formaten. Er is het PDF formaat, met interactiviteit (voor veel mensen wel bekend). Maar er zijn ook andere formaten. Op dit front gaat er wat veranderen. In dit artikel licht ik het een en ander toe.

 

Grenzen

PDF met interactiviteit heeft zijn grenzen wel bereikt. Het is veel werk om de op Flash gebaseerde interactie er in te krijgen, en dan doet ie het alleen maar op computers. Op tabletcomputers wordt Flashtechniek helemáál niet meer ondersteund, en hangt het af van welke PDF-reader je gebruikt wat je nog ervaren kunt van de interactiviteit. Op computers wordt een PDF wordt altijd wel getoond in een webbrowser, maar afhankelijk van welke interactie je hebt ontworpen en welke browser je gebruikt, zie je weinig of niets van interactie.

Vol blijdschap maakten we daarna de geboorte mee van Digital Publishing Suite (DPS). Het is interactief, je kan het zo mooi maken als je wilt, met InDesign. Het sluit aan bij de kennis en gereedschappen van ontwerpers.

Folio als opvolger

Lang heb ik de techniek van Adobe DPS gezien als opvolger van de PDF. Interactieve bestanden, en voorlopig op een iPad of ander tablet. Maar dan moest er nog wel wat gebeuren:

  1. Het bestandsformaat (.folio wordt intern gebruikt voor die apps) moet vrijgegeven worden. Dat is inmiddels gebeurd.
  2. Daardoor kunnen er Readers komen om dit formaat weer te geven.
  3. Het formaat moet zó standaard worden dat het ook in webbrowsers wordt ondersteund. Het moet niet per sé een Appstore o.i.d. nodig hebben voor de distributie. Adobe gebruikt de techniek al om een folio online te laten zien.
  4. Op termijn komen er ook andere programma’s om zo’n .folioformaat aan te maken.

Punt 1 is uitgevoerd; punt 3 alleen via de server van Adobe. Om daar gebruik van te kunnen maken is er een lopende licentie nodig vanaf €3600,- per jaar. Adobe maakt per juli dit jaar de drempel hoger om nog te beginnen met deze techniek: niet meer gratis een app distribueren als eenmalige uitgave (Single Edition), maar in plaats daarvan een drempel van een licentie om iets uit te geven. En ze schuiven het ePub formaat er voor in de plaats. Dat is immers gratis.

Ik heb altijd graag de gratis instap voorgedaan waarmee ik klanten kon uitleggen hoe Digital Publishing Suite werkt. Binnenkort moet je vooraf al zeker zijn dat je deze investering van € 3600,- kunt verantwoorden.

ePub als opvolger

Dit bestandsformaat is niet van Adobe zelf. De hele wereld werkt er al een aantal jaren mee. Adobe heeft wel invloed in hoe deze standaard ontwikkelt, maar heeft het niet voor het zeggen. Een eReader leest het ePub formaat. Er zijn apparaten die alleen dat maar kunnen, en er zijn tabletcomputers: die kunnen naast het laten zien van een ePub ook andere dingen.

Het ePub formaat kan gemaakt worden als een bestand met vloeibare vorm of in vaste vorm (het past zich aan naar het formaat van het scherm van de lezer, of blijft hetzelfde als de ontwerper heeft bedacht in InDesign). Sinds oktober 2014 kunnen we er met InDesign ook interactiviteit in kwijt. Vandaar dat Adobe ons doorverwijst naar dit bestandsformaat.

Niet dezelfde appels en peren

Maar een .folio is niet het zelfde als een .ePub. Ik noem wat verschillen op.

appelsenperen

Niet een app maar een bestand. Adobe vindt dat als je niet een blad wilt publiceren met meervoudige uitgave, dat je dan maar ‘op moet hoepelen’. Folio’s zijn bedoeld voor het grote werk, waarin meervoudige uitgaven worden gepland. Met abonnementen en een lezersbestand. Voor het kleine werk is er bij hen (en/of Apple) geen ruimte meer. Een app vind je als een zelfstandig icoon op het bureaublad van je tabletcomputer; een bestand zie je binnen (de bibliotheek van) een app die functioneert als Reader.

Eigen server. Adobe laat je de app in de desbetreffende winkel van Apple, Google, of Microsoft zetten en daarmee is ie wereldwijd vindbaar. Maar de inhoud van die app staat dan bij Adobe op de server. Dat heeft allerlei gevolgen, en daar hangt uiteraard een prijskaartje aan.

  1. Je betaalt per jaar aan Adobe en Apple e.a. voor het gebruik van hun server. Stoppen met betalen betekent dat je publicatie niet meer gevonden wordt door nieuwe lezers.
  2. Je kunt binnen een app meerdere uitgaven aanbieden aan de lezer. Heeft die eenmaal de app geïnstalleerd dan kun je meer informatie doorgeven aan de specifieke lezer. Of extra verkoop genereren.
  3. Je kunt binnen de app je eigen abonnementen regelen, of gebruik maken van de kiosk van Apple. Daarin worden nieuwe nummers automatisch gedownload.
  4. Er is een mogelijkheid (voor extra geld) om de lezers te trakteren op exemplaren van andere bladen, en ze berichten te sturen met aantrekkelijke nieuwtjes.
  5. Via een Analytics-techniek kun je inzien welke pagina’s, advertenties, knoppen het meest zijn aangeraakt door de lezer.
  6. Voor extra geld kun je een publicatie ook beschikbaar maken voor medewerkers van alleen jouw bedrijf. De publicatie kan met wachtwoorden versleuteld worden. Deze opties gaan allemaal gepaard met flink wat techniek, sleutels, en instellingen. Dus meestal niet fijn voor vormgevers.
  7. Een derde van het bedrag dat je wilt laten betalen voor je publicatie gaat naar de winkel. Maar die genereren wel een wereldwijd platform.
  8. Je ontwerp kan op rare argumenten worden afgekeurd, meestal door Apple.
  9. Je ontwerp is gemaakt voor een bepaald tablet. Als je iets maakt voor iPad en je uploadt het daarna ook naar GooglePlay, heb je zwarte balken aan de zijkant vanwege een andere verhouding van beeldscherm. Voor een smartphone moet je opnieuw beginnen met ontwerpen.
  10. Voor het aanleveren van een app bij Apple heb je echt een Macintosh computer nodig. De DPS app-builder is een Macintosh programma. Voor Windows kun je gebruik maken van een online app-builder.
  11. En je hebt een account nodig bij Apple, en Adobe, en GooglePlay, en Microsoft.

 

Alle bovenstaande eigenschappen gelden niet voor een ePub:

  1. Die mag je net zoals een PDF op je eigen server zetten, (al dan niet na een eigen betaalpoortje). Anders dan bij PDF wordt een ePub vervolgens niet in de webbrowser getoond, maar zal als bestand gedownload worden. De lezer moet dan een nieuwe versie van Reader-programmatuur op zijn (tablet)computer hebben geïnstalleerd. Gebruik iBooks of Digital Editions, of op de tablet GitDenReader.
  2. Het beveiligen tegen illegaal kopiëren van zo’n bestand kan wel, maar blijkt soms toch eenvoudig te kraken.
  3. Je bouwt geen band op met je lezerspubliek via de techniek van het bestand zelf.
  4. Een ePub kan zich in vloeibare layout al aanpassen naar het formaat van het beeldscherm, maar doet dat misschien extremer dan je zou willen. Een ePub in gefixeerde layout is niet door alle (hardware) eReaders weer te geven: vooral de oudere apparaten vallen af. Ook onder Androïd is het nog vrij nieuw, met kinderziektes.
  5. Sinds oktober 2014 kan er ook interactiviteit in aangemaakt worden. Deze laat zich op computers wel zien, maar interactiviteit werkt alleen in gefixeerde layout. De interactiviteit is momenteel niet op alle tabletten constant.
  6. Het ontwerp dat je maakt is helemaal jouw keuze. Er is geen ‘jury’ anders dan je opdrachtgever die bepaalt of het design in orde is.
  7. Bij een gefixeerde layout heeft je ontwerp soms wel een zwarte balk aan de zijkant, maar je kunt altijd inzoomen om kleine letters groter en leesbaarder te maken. Qua design is dat natuurlijk niet optimaal.
  8. Een ePub met vaste layout en interactiviteit kun je ook prima maken als je InDesign onder Windows gebruikt.
  9. Uitgeverijen willen ook liever een ePub dan een PDF ontvangen. Een app kunnen ze alleen uitgeven als ze een account bij Apple en Adobe hebben.

Als je wilt, kun je ook exporteren in HTML. Je moet daar wel een plugin voor installeren: IN5, van Ajar Productions.

  1. De plugin is niet duur.
  2. Je maakt er HTML mee. Die is zeer compatible met allerlei apparatuur. Doet het dus altijd.
  3. De downloadtijd is kort: alleen de gegevens die nodig zijn, worden geladen.
  4. Je kunt ook exporteren in web-app. Dat ziet er uit als een app op het bureaublad van je smartphone of tablet, maar is gewoon html-content.
  5. Eventueel kun je gebruik maken van Caching: je hoeft niet altijd online te zijn om de tekst uit een web-app te lezen.
  6. Met IN5 kun je ook exporteren in het format voor Liquid State Systems. Daarmee kun je dan toch weer een app maken voor in de diverse appstores.

Conclusie

Ik vind het scheef als we doorverwezen worden naar ePub. Het wegvallen van Single Edition apps die we met Digital Publishing Suite konden maken wordt niet gecompenseerd door de mogelijkheden van ePub. Je zou bijvoorbeeld zomaar het wereldwijde distributiekanaal van een app-store kunnen missen, of problemen met ePub ondervinden omdat er nog kinderziektes zijn (omdat er niet één partij eigenaar is van het bestandsformaat). Het financiële verschil tussen een gratis ePub en een app vanaf 3600,- per jaar is ook nogal groot. Het digitaal landschap is ook bovendien niet zo ver ontwikkeld dat je een ePub als opvolger kunt inzetten van een PDF. Dat zal de komende jaren veranderen.

Mensen met een Professional licentie voor Digital Publishing Solution mogen nog wèl Single Edition apps maken. Misschien ontstaat hieruit een markt voor ondernemers die dit willen aannemen als klus voor ontwerpers in het land. Ik denk dat ontwerpers het ook zelf kunnen via IN5 en Liquid State systems.

Wat moet er veranderen?

Ik kan wel een kort lijstje maken met waar ik me nu druk om maak.

  1. Ik zou heel graag zien dat we een ePub tot standaard uitwisselformaat krijgen: dan wordt deze gewoon in een webbrowser getoond inclusief alle interactiviteit (hoe vaak heb je niet een PDF geopend in een webbrowser en daarna weer gesloten zonder dat je deze op je computer wilde houden?). Nu wordt alles gedownload en bewaard in de bibliotheek van mijn eReader.
    Wil je een voorbeeld zien, kijk dan hier voor hoe een PDF zich gedraagt, of een ePub, of HTML of een webapp.
  2. Ik zou iframes willen kunnen maken in een ePub, zodat ik ook verwijzingen kan maken naar video die ergens op het internet staat. De eReaders van nu ondersteunen dit niet voldoende. Gelukkig kun je ook in HTML exporteren. En dan zijn iFrames prima.
  3. Ook scroll-kaders zouden welkom zijn, omdat het de interactiviteit verhoogt en je de effectieve ruimte op het scherm beter benut. Adobe laat het liggen, maar met de plugin van Ajar Productions kunnen we dit wel weer eenvoudig maken (universal scrolling frames).
  4. Een app die met DPS is gemaakt is nu nog gefixeerd in layout: het past zich niet aan naar de verhoudingen van een tablet. Ondanks dat we vloeibare layout hebben (liquid layout) is een scherm dus niet altijd mooi gevuld. Dat kan ook niet anders met PDF of Jpeg als intern bestandsformaat. Daarvoor hebben we HTML nodig. Fonts (uit the cloud?) moeten daarin ingesloten worden. Met IN5 zijn veel van deze tekortkomingen op te lossen.

Eerder heb ik een artikel geschreven over wat er de afgelopen jaren is verbeterd aan het maken van een ePub vanuit InDesign. Vanaf CS5.0 zijn we in vele kleine stapjes vooruit gegaan. Je kunt dat artikel hier lezen.

Wil je graag uitleg over wat in jouw situatie het beste past? Neem dan even contact met me op of schrijf in voor een cursus.


Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

*

Onderwerpen